بنیاد ایران‌شناسی

شعبه همدان

اماکن تاریخی

آرامگاه میر رضی الدین آرتیمانی

«میرزا رضی آرتیمانی» یا «میرزا رضی‌الدین آرتیمانی» مشهور به «میرمحمد متخلص به رضی» (زاده ۹۷۸ در روستای آرتیمان – درگذشته ۱۰۳۷ هجری قمری) از شاعران و عارفان مشهور دوران صفویه است. کلمه «میر» از آن جهت به رضی اطلاق شده‌است که مدتی جزء میرزایان شاه عباس بوده‌است. وی که از رِندان مست و عارفان پاکدل و صوفیان صافی‌دل است علوم نقلی و عقلی را چون حجابی می‌بیند که انسان را به خود متوجه می‌سازد و از عشق به معشوق یکتا بازمی‌دارد. از او حدود ۱۲۰۰بیت شعر در قالبهای گوناگون به جا مانده که معروفترین آن‌ها ساقی نامه اوست.

شهر جهانی لالجین

«لالجین» همدان به «پایتخت سفال ایران» مشهور است و از سال 1395 با برند«لالجین، شهر جهانی سفال» در شورای جهانی سفال به ثبت رسید. برخی از اهالی شهر وجه تسمیه آن را مربوط به زمان «چنگیزخان مغول»(1162 تا 1227.م) می دانند، بر این اساس که لشکر چنگیزخان مغول به هنگام گذر از همدان وارد لالجین امروزی شده و گروهی از اهالی این شهر را به چین فرستاده تا از هنرمندان آن سرزمین سفالگری را بیاموزند؛ این افراد پس از آموختن سفالگری به لالجین برگشته‌اند و از همین روی این روستا «لاله‌چین» نام گرفته‌است. این شهر کوچک اما زیبا در سوی شمال شهر همدان و به فاصله 25 کیلومتری آن واقع شده است.

روستای ورکانه

«ورکانه» روستایی در نزدیکی شهر همدان است. روستای ورکانه همدان که به عنوان نگین گردشگری روستایی این استان شهرت یافته‌است با سنگ‌های لاشه که تمام کوچه‌های آن را احاطه کرده‌است زیر نورهای موضعی به رنگ قهوه‌ای سوخته در می‌آیند که تصاویر اروپای دوران رنسانس را یادآور می‌شود. پیشینه روستای ورکانه به بیش از ۴۰۰ سال می‌رسد و آنچه از تاریخ برمی‌آید اینکه نخستین و قدیمی‌ترین محله آن، محله درب مسجد است. زبان اهالی روستا فارسی و لری است.

غار علیصدر

غار علیصدر بزرگترین غار آبی جهان است و می توان آن را شاخص ترین برند گردشگری استان همدان دانست. این غار منحصر به فرد برای نخستین بار در سال 1342 کشف شد. علیصدر از بسیاری جهات به ویژه به علت وجود گذرگاه های ممتد آبی و دریاچه های وسیع و قابل قایقرانی كه در سرتاسر غار گسترده شده اند، یكی از زیباترین جلوهای طبیعی ایران و جهان می باشد، و پدیده ی زمین شناسی منحصر به فرد در نوع خود است كه فقط در معدودی از غارهای جهان همانند: «غار مولیس» در فرانسه و غارهای «شوالیه» و «بوكان» در استرالیا، چنین زیبائی های خیره كننده ای وجود دارد. این غار به فاصله 75 کیلومتری شمال غربی شهر همدان واقع شده است و نامش را از روستای همجوار خود گرفته است.

شهر زیر زمینی ارزانفود

شهر زیر زمینی ارزانفود در نزدیکی روستایی با همین نام قرار دارد؛ این اثر تاریخی که قدمت آن به دوران ایلخانی بر می گردد در زیر تپه ای قرار دارد و به صورت دستکند و دارای 80 اتاق تو در تو است.

شهر زیر زمینی سامن

شهر زیر زمینی سامن در جنوب غربی شهرستان ملایر و در شهر سامن واقع شده‌است. این شهر در سال ۱۳۸۴ به‌طور اتفاقی کشف شد و حفاری های باستان شناسی هسته اولیه شهر را متعلق به قبل از دوره اشکانیان نشان می دهد که در طول تاریخ به وسعت آن افزوده شده‌است. این شهر تقریبا سه هکتاری به صورت دستکند بر بستری از سنگ گرانیت قرار دارد که قسمت عمده آن در زیر شهر کنونی سامن قرار گرفته است.

حمام حاج آقاتراب

حمام «حاج آقای تراب» یا «حمام دوقلو» که در محله «علی‌آباد» یا «کوچه سیدها» و روبروی مسجد «حاج آقا تراب» شهر نهاوند قرار دارد، نمادی از هنر ایرانی اسلامی است که در سال ۱۲۳۰ و در زمان ناصرالدین شاه قاجار بنا نهاده شده است.

کاروانسرای تاج آباد

کاروانسرای تاج آباد مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان بهار، بخش مرکزی، روستای رسول آباد واقع شده است. کاروانسرای تاج‌آباد درواقع یک رباط بوده و برعکس اکثر کاروانسراهای ایران که دارای پلانی مستطیل شکل هستند این کاروانسرا دارای پلان مدور است، این پلان در میان کاروانسراهای ایران بسیار کمیاب است و در منطقه غرب یکی از مهم‌ترین کاروانسراها به شما می‌آید.

کاروانسرای فرسفج

کاروانسرای فرسفج مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان تویسرکان، بخش قلقل رود، روستای فرسفج واقع شده است؛ این کاروانسرا یکی از زیباترین کاروانسراهای استان همدان به حساب می آید.

میدان و بازار همدان

میدان مرکزی همدان به دستور رضا پهلوی ساخته شده است. او «کارل فریش» معمار شهرساز آلمانی را فراخواند تا نخستین طراحی شهری جدید در کشور را برای همدان آماده کند؛ او نقشه جدید شهر را در سال 1307 طراحی، و تا سال 1312 آن را به اجرا درآورد. نقشه شهر مدرن همدان، با الهام گرفتن از سبک شناسی شهرسازی سنتی ساسانیان بود، و طراح در جزئیات فنی و فلسفی از سبک باروک سده های 19 و 20 اروپا بهره برد. بازار همدان نیز با پیروی از سبک معماری میدان مرکزی به صورت راسته های مختلف ساخته شده است.

آرامگاه حیقوق نبی

حَبَقّوق یا حیقوق به معنی «در آغوش می‌گیرد» از پیامبران بنی‌اسرائیل است که حدود سال ۷۰۰ قبل از میلاد زندگی می‌کرده و نگهبان معبد بزرگ یهودیان در اورشلیم بوده‌است.

حیقوق نبی در زندان بابل اسیر بود تا این که در سال ۵۴۸ قبل از میلاد، کورش بزرگ پادشاه ایران به کلده حمله کرد و در جنگی لشکریان کلده را شکست داد و بابل را تصرف کرد و طی فرمانی دستور آزادی کلیه اسرا و زندانیان یهود را صادر نمود. پس از آزادی بابلیان، حبقوق پیامبر به ایران مهاجرت کرد و در شهر تویسرکان یا رودآور ساکن شد. آرامگاه حبقوق نبی در تویسرکان طی قرون متمادی چندین‌بار بازسازی شده‌است. این آرامگاه یکی از قدیمی‌ترین آثار تاریخی ایران است و از زیارتگاه‌های یهودیان محسوب می‌شود.

مقبره استر و مردخای

مقبره "استر و مردخای" واقع در خیابان شریعتی همدان، پس از بیت المقدس دومین مکان مقدس یهودیان به شمار می آید. "مردخای" و "استر" عمو و برادرزاده یهودی بودند که بنا بر متون تاریخی در دوره خشایارشاه اول(486 تا 466ق.م) به دربار شاهنشاهی هخامنشی راه یافتند. استر که با نفوذ عموی خود به حرمسرای خشایارشاه راه یافته بود پس از مدتی تبدیل به سوگولی شاه شد. در این میان "ماهان" که یکی از درباریان پر نفوذ هخامنشی بود، توانست شاه را برای از بین بردن تعدادی از یهودیان راضی کند؛ اما استر توانست شاهنشاه را از دستور خود برگرداند و جان یهودیان را نجات دهد.

آرامگاه باباطاهر

«طغرل بیک ابوطالب» (993 تا1063.م) در حال بنیانگذاری یکی از بزرگترین و هنر پرورترین سلسه های تاریخ ایران دوران اسلامی بود که در سرزمین کهن مادها در حدود سال های 1000 میلادی فرزندی با نام «طاهر» به دنیا آمد که تبدیل به یکی از بزرگترین عرفای تاریخ ایران گشت. «بابا» لقبی بوده که به پیروان وارسته می‌داده‌اند و «عریان» به دلیل بریدن وی از تعلقات دنیوی بوده ‌است؛ او که نزدیک به 85 سال عمر کرد و تمامی عمرش را به مسلک درویشی و فروتنی که شیوه ی عرفا بود گذراند و با سراییدن دو بیتی هایش توانست نام خود را در تاریخ ادبیات ایران و همدان جاودان کند. بنای فعلی آرامگاه باباطاهر در سال ۱۳۴۴ خورشیدی با همت انجمن آثار ملی و شهرداری همدان و توسط مهندس «محسن فروغی» برپا شده‌است.

آرامگاه بوعلی سینا

«لئونداردو داوینچی»(1452 تا 1519.م) را نابغه غرب می دانند و «ابوعلی سینا»(980 تا 1037.م) را نابغه شرق. «ابوعلی حسین بن عبدالله بن حسن بن علی بن سینا»، مشهور به «ابوعلیِ سینا، ابن سینا و پور سینا» زاده در بخارا و درگذشته در همدان، پزشک، ریاضی‌دان، منجم، فیزیک‌دان، شیمی‌دان، روان‌شناس، جغرافیدان، زمین‌شناس، شاعر، منطقدان و فیلسوف ایرانی و از مشهورترین و تأثیرگذارترینِ فیلسوفان و دانشمندان ایران ‌زمین است. بنای فعلی آرامگاه بوعلی سینا توسط مهندس «هوشنگ سیحون » در سال 1333 به سبک معماری دوره و سده‌ای که بوعلی سینا در آن می‌زیسته از روی قدیمی‌ترین بنای تاریخ دار اسلامی یعنی برج گنبد قابوس در شهر گنبد اقتباس شده‌است.

برج قربان

برج قربان یکی از آثار تاریخی قرون هفتم یا هشتم هجری است که در یکی از محله های قدیمی همدان به نام محله «زندی ها» قرار دارد. این بنا مدفن شیخ السلام «حسن بن عطار حافظ ابو العلاء همدانی» و جمعی از امرای سلجوقی است.

گنبد علویان

گنبد علویان یکی از شاهکارهای معماری و گچ بری در دوران ایران پس از اسلام است. این گنبد یکی از یادمان های متعلق به اواخر دوره سلجوقیان در قرن ششم هجری است که توسط خاندان علویان ابتدا به عنوان مسجد احداث شده، اما در دوره‌های بعد با ایجاد سردابی در زیر زمین به مقبره آن خاندان تبدیل گردیده‌ است.

کتیبه گنجنامه

سنگ‌نوشته‌های گنج‌نامه نوشتارهایی از دوران داریوش اول (522 تا486ق.م) و خشایارشای اول(486 تا466ق.م) هخامنشی است که بر دل یکی از صخره‌های کوهستان الوند در فاصله ۵ کیلومتری غرب همدان و در انتهای دره عباس‌آباد حکاکی شده‌است. کتیبه‌ها هر کدام در سه ستون ۲۰ سطری به زبان‌های پارسی باستان، عیلامی و بابلی نو نوشته شده‌اند.

متن کتیبه:

«خدای بزرگ است اهورامزدا، که این زمین را آفرید، که آن آسمان را آفرید، که مردم را آفرید، که شادی را برای مردم آفرید، که داریوش را شاه کرد، شاهی از [میان] بسیاری، فرمانروائی از [میان] بسیاری. مَنَم داریوش، شاه بزرگ، شاهِ شاهان، شاهِ سرزمین‌ها[یی] که نژادهای گوناگون دارند، شاه سرزمین دور و دراز، پسر ویشتاسب هخامنشی».

شهر باستانی هکمتانه

هکمتانه نخستین پایتخت ایران و شهر مادها بوده و به همراه «آتن» در یونان و «رم» در ایتالیا از نادرشهرهای جهان باستان است. هکمتانه به معنای «جای گردآمدگان» است و «دیااکو» نخستین پادشاه سلسله مادها در سال 708 ق.م بنیاد آن را نهاد. شهر باستانی هکمتانه که امروز در مرکز همدان قرار دارد در دوره های هخامنشی، اشکانی و ساسانی نیز پایتخت ایران و در دوران اسلام یکی از مهمترین ضرابخانه های سکه بوده است.

کلیه حقوق برای وب سایت بنیاد ایران شناسی محفوظ است. ©١٣٩5

نشانی: تهران، خیابان شیخ بهایی جنوبی، خیابان ایران شناسی، شهرک والفجر

طراحی و اجرا: اداره رایانه و فناوری اطلاعات